Επηρεάζει η χρήση βοηθητικών μέσων στην προπόνηση;

Επηρεάζει η χρήση βοηθητικών μέσων στην προπόνηση;

Τα τελευταία χρόνια είναι διαδεδομένη η χρήση βοηθητικών μέσων στην προπόνηση των κολυμβητών. Τέτοια μέσα είναι τα χεράκια, οι σανίδες, τα βαρελάκια, τα πέδιλα, οι λεκάνες, τα λάστιχα και εσχάτως και τα αλεξίπτωτα κολύμβησης. Ξεπερασμένη θεωρείται η μέθοδος της κολύμβησης με ρούχα, λόγω της δυσχέρειας που προσέδιδε στις κινήσεις των κολυμβητών. Πολλοί προπονητές χρησιμοποιούν αυτά τα βοηθητικά μέσα στην προπόνησή τους με σκοπό την μεγιστοποίηση της απόδοσης των αθλητών, τη βελτίωση της φυσικής κατάστασης, ακόμα και την εκμάθηση της τεχνικής μεμονωμένων κινήσεων. Για παράδειγμα, για την μεμονωμένη κίνηση των ποδιών χρησιμοποιείται η σανίδα, ενώ για την κίνηση των χεριών το βαρελάκι. Βλέποντας προσεκτικότερα την χρήση των βοηθητικών μέσων θα μπορούσαμε να χωρίσουμε την χρήση τους σε τρεις κατηγορίες: 
Χρήση των βοηθητικών μέσων για εκμάθηση τεχνικής
Χρήση των βοηθητικών μέσων για μεγιστοποίηση της απόδοσης
Χρήση των βοηθητικών μέσων για ποικιλία στην προπόνηση

Αρχίζοντας με την πρώτη κατηγορία αναφερόμαστε κυρίως στα βοηθητικά μέσα που χωρίζουν την κίνηση του κολυμβητή σε δύο ή και παραπάνω μέρη. Τέτοια μέσα είναι η σανίδα που χρησιμοποιείται στην εκτέλεση ασκήσεων που αφορούν τα πόδια και την μεμονωμένη κίνηση του ενός χεριού, και το βαρελάκι το οποίο χρησιμοποιείται κυρίως για την αποσπασμένη κίνηση των χεριών από το υπόλοιπο σώμα. Βέβαια αρκετοί προπονητές χρησιμοποιούν χεράκια και πέδιλα για να υπάρχει μεγαλύτερη αντίσταση την στιγμή που πραγματοποιούνται οι ασκήσεις για τη βελτίωση της τεχνικής, αλλά θα αποδειχτεί παρακάτω ότι τα συγκεκριμένα μέσα χρησιμοποιούνται κυρίως σε άλλη κατηγορία. Κλείνοντας την συγκεκριμένη κατηγορία μπορούμε να πούμε ότι σε αυτή υπάγονται τα βοηθητικά μέσα που βοηθούν στην εκμάθηση της τεχνικής και στην πραγματοποίηση ασκήσεων που έχουν στόχο την βελτίωση της τεχνικής.
Όσων αφορά την δεύτερη κατηγορία, υπάγονται σχεδόν όλα τα υπόλοιπα μέσα που χρησιμοποιούνται στην προπόνηση. Αρκετοί προπονητές χρησιμοποιούν τα βοηθητικά μέσα για να μεγιστοποιήσουν την απόδοση του αθλητή τους βασιζόμενοι στην βοήθεια που θα τους προσφέρουν. Εδώ δημιουργείται ένα πολύ σοβαρό πρόβλημα που πολλοί δεν το έχουν αντιληφθεί. Και ποιο είναι αυτό το πρόβλημα; Ο λόγος που χρησιμοποιούνται τα συγκεκριμένα μέσα. Πολλοί βλέπουν απλό το συγκεκριμένο ζήτημα. Δηλαδή ότι τα χεράκια προσδίδουν μεγαλύτερη επιφάνεια στην παλάμη των χεριών και έτσι υπάρχει μεγαλύτερη αντίσταση, άρα όσο πιο πολύ κολυμπάς με χεράκια τόσο δυναμώνει ο αθλητής. Επίσης χρησιμοποιώντας τα πέδιλα, πάλι έχει μεγαλύτερη επιφάνεια το πέλμα του αθλητή, άρα όσο πιο πολύ χτυπάει πόδια με πέδιλα τόσο πιο πολύ θα δυναμώσουν. Εδώ είναι το πραγματικό πρόβλημα. Ότι πολύ προπονητές με συνειρμούς και με απλή επαγωγή βγάζουν προπόνηση και προγραμματίζουν τον κύκλο των αθλητών χωρίς να γνωρίζουν το πώς και το γιατί. Για το συγκεκριμένο ζήτημα έχουν γίνει για άλλα μέσα αρκετές έρευνες και για άλλα λιγότερες που αποδεικνύουν την χρησιμότητα και τους κινδύνους του κάθε βοηθητικού μέσου. Θα αναφέρω επιγραμματικά κάποια ευρήματα από έρευνες που έχουν γίνει για κάθε βοηθητικό μέσο: 
Χεράκια: Πολύ είναι υπέρμαχοι, ενώ άλλοι δεν υποστηρίζουν την χρήση τους. Υπάρχουν έρευνες που αποδεικνύουν ότι με την χρήση τους η απόδοση της χεριάς είναι αρκετά μεγαλύτερη (εξαρτάται από το μέγεθος που έχουν) και ότι τα χέρια δυναμώνουν πιο πολύ σε σύγκριση με την κολύμβηση χωρίς χεράκια. Επίσης, έρευνες έχουν αποδείξει ότι χρησιμοποιώντας χεράκια σε προσπάθεια μέγιστης έντασης δεν υπάρχει παραγωγή γαλακτικού οξέος μεγαλύτερη από αυτή χωρίς χεράκια. Τέλος, έρευνες δείχνουν ότι χρησιμοποιώντας χεράκια δεν είναι δυνατή η επίτευξη της μέγιστης δυνατής συχνότητας χεριάς και σε ορισμένες περιπτώσεις και της μέγιστης ταχύτητας. Επίσης, η μακροχρόνια χρήση τους μπορεί να επιφέρει πιο γρήγορα από το συνηθισμένο την πάθηση του ‘ώμου του κολυμβητή’. 
Πέδιλα: Με τα πέδιλα είναι δυνατόν να επιτευχθεί η ‘υπερταχύτητα’, άσκηση που πραγματοποιείται κυρίως από τους σπρίντερ, ενώ οι ποδιές τους μεγαλώνουν και δυναμώνουν, γεγονός που βοηθάει στην ‘αντοχή στην δύναμη’. Επίσης, όμως υπάρχουν έρευνες που αποδεικνύουν ότι με την χρήση των πέδιλων η ποδιά μπορεί να γίνεται πιο μεγάλη, αλλά γίνεται και πιο αργή, ενώ δεν μπορεί να ολοκληρωθεί το εύρος της κίνησης του ποδιού, λόγω της ελαστικότητας των πέδιλων. Επίσης η μακροχρόνια χρήση τους επιφέρει επώδυνους τραυματισμούς στην μέση και τα γόνατα. 
Λεκάνες & Αλεξίπτωτο: Πρόσφατες έρευνες αποδεικνύουν ότι η προπόνηση με λεκάνες αυξάνουν την ταχύτητα των κολυμβητών κατά 10% και την συχνότητα της χεριάς τους κατά 4%, αποτελέσματα πολύ ικανοποιητικά. Στη συγκεκριμένη έρευνα όμως δεν αναφέρεται τίποτα για την συχνότητα εμφάνισης των τραυματισμών, για τον κύκλο της χεριάς και κατά πόσο επηρεάζεται καθώς και αν με την χρήση του συγκεκριμένου μέσου αυξήθηκε ή μειώθηκε η παραγωγή του γαλακτικού οξέος. Σε μια άλλη έρευνα αποδεικνύεται ότι η χρήση του αλεξίπτωτου κολύμβησης δεν επιφέρει αλλαγές στην παραγωγή του γαλακτικού οξέος, ούτε στο μήκος χεριάς των κολυμβητών, παρά μόνο στην ταχύτητα των κολυμβητών, η οποία είναι μικρότερη, και στην πλεύση τους (στην συγκεκριμένη έρευνα η συχνότητα χεριάς ήταν σταθερή). 
Λάστιχα νερού: Τα λάστιχα νερού μπορούν να χρησιμοποιηθούν κυρίως με δύο τρόπους: Να επιφέρουν αντίσταση, και να βοηθούν τον αθλητή να πιάσει την ‘υπερταχύτητα’. Τα λάστιχα νερού χρησιμοποιούνται κυρίως από τους σπρίντερ (αθλητές που κολυμπούν μέχρι και 200m), στην προσπάθειά τους να μεγιστοποιήσουν την απόδοσή τους. Κύρια χρήση του λάστιχου από τον αθλητή, είναι να κάνει διάφορα σετ κολυμπώντας όσα δευτερόλεπτα κάνει ένα 25άρι ή 50άρι, ή μετρώντας τις χεριές που κάνει σε ένα 25άρι ή 50άρι. Δευτερεύουσα χρήση του λάστιχου γίνεται με σκοπό ο αθλητής να πιάσει την ‘υπερταχύτητα’. Σε αυτό τον τρόπο ο αθλητής πηγαίνει στο μέγιστο άνοιγμα (τέντωμα) του λάστιχου και έπειτα κολυμπάει από την αρχή όσο το δυνατόν γρηγορότερα και με την προωθητική δύναμη που προσδίδει το λάστιχο στο σώμα του κολυμβητή, πιάνει την ‘υπερταχύτητα’. Υπάρχουν έρευνες που αποδεικνύουν ότι η χρήση του λάστιχου είναι ευεγερτική για τον κολυμβητή και ότι τον βοηθάει στην ‘ανοχή στο γαλακτικό οξύ’ και στην δύναμη που εφαρμόζει. Βέβαια για να βοηθήσει η συγκεκριμένη μέθοδος τον κολυμβητή να μεγιστοποιήσει την απόδοσή του πρέπει να γίνει μια συγκεκριμένη περίοδο του κύκλου προπόνησής του. Έρευνες πάνω στο συγκεκριμένο θέμα δυστυχώς δεν υπάρχουν. Προσωπική γνώμη είναι ότι το λάστιχο νερού και τα παρεμφερή με αυτό μέσα (π.χ. Power Rack) είναι τα μόνα που βοηθάνε πραγματικά τον κολυμβητή, σπρίντερ στην συγκεκριμένη περίπτωση, να μεγιστοποιήσει την απόδοσή του.
Στην τρίτη κατηγορία ανήκουν σχεδόν όλα τα βοηθητικά μέσα. Πολύ συγγραφείς βιβλίων που αφορούν την κολύμβηση καθώς και προπονητές παγκόσμιων πρωταθλητών αναφέρουν ότι η χρήση των βοηθητικών μέσων είναι σωστή αλλά κυρίως επιφέρει ποικιλία στην προπόνηση των κολυμβητών. Κατά μεγάλο ποσοστό η προπόνηση είναι μονότονη και βαρετή, καθώς αυτή είναι η φύση του αθλήματος της κολύμβησης. Τα βοηθητικά μέσα δίνουν χρώμα στην πορεία της προπόνησης και βοηθούν τον κολυμβητή να ξεφύγει από τα στερεότυπα που επιβάλει η προπόνηση του πρωταθλητισμού. Και πάλι όμως υπάρχει ένα μεγάλο κενό σ’ αυτή την κατηγορία. Εφόσον τα βοηθητικά μέσα χρησιμοποιούνται για ποικιλία στην προπόνηση, πότε και σε ποια ηλικία πρέπει να αρχίσει η χρήση τους; Μήπως η πρόωρη χρήση τους επιφέρει στην μετέπειτα πορεία του κολυμβητή πλήξη και ανία, ή μήπως η καθυστερημένη χρήση τους αποτρέψει έναν μικρό κολυμβητή να συνεχίσει να προσπαθεί;
Απάντηση λοιπόν στο ερώτημα, εάν η χρήση των βοηθητικών μέσων επηρεάζει την προπόνηση των κολυμβητών, μπορεί να δοθεί μόνο από τους κολυμβητές και από τους προπονητές τους μετά από συζήτηση που θα γίνει μεταξύ τους. Καλό και χρήσιμο είναι να ξέρουμε τον σκοπό που χρησιμοποιούμε ένα βοηθητικό μέσο και να γνωρίζουμε τις παγίδες που κρύβει η χρήση του. Το σίγουρο είναι ότι η προπόνηση επηρεάζεται από την χρήση τέτοιων μέσων. Πρέπει όμως να επιλέξουμε την επιρροή που θα ασκήσει στον κολυμβητή μας και στην προπόνησή μας, ώστε να αποφύγουμε τυχόν τραυματισμούς και λάθη τα οποία θα θέλαμε να είχαμε αποφύγει.

Ζαφειριάδης Στέφανος
Πτυχιούχος ΤΕΦΑΑ-ΑΠΘ
Προπονητής Κολύμβησης